Sunday, August 13, 2006

Η εκπαίδευση του φυλάρχου


Ο Lautaro ήταν ένα λεπτό βέλος.
Ευλύγιστος και γαλάζιος ήταν ο πατέρας μας.
Τα πρώτα του χρόνια ήταν όλα σιωπή.
Η εφηβεία του κύρος.
Η νεότητά του ένας σκοπευμένος  άνεμος.
Προετοιμάστηκε όπως μία μακριά λόγχη.
Εξοικείωσε  τα πόδια του στους καταρράκτες.
Εκπαίδευσε  το κεφάλι του δίπλα στ’ αγκάθια.
Εκτέλεσε τις δοκιμασίες του γκουανάκο.
Έζησε στις σήραγγες του χιονιού.
Παραμόνευσε το θήραμα των αετών.
Άγγιξε τα μυστικά των  γκρεμών.
Απόλαυσε τα πέταλα της  φωτιάς.
Βύζαξε την κρύα άνοιξη.
Πυρπολήθηκε  σε φλεγόμενα φαράγγια.
Ήταν κυνηγός ανάμεσα σε βίαια πουλιά.
Κηλίδωσε τον μανδύα του με νίκες.
Παρατήρησε τις εφόδους της νύχτας.
Υπέμεινε τις κατολισθήσεις του θειαφιού.

Έγινε σβελτάδα, φως ξαφνικό.
Δεν δίστασε μπροστά στο αποκάρωμα του φθινοπώρου.
Εργάστηκε  στα αόρατα και στοιχειωμένα μέρη.
Κοιμήθηκε κάτω από τα σεντόνια των χιονοστιβάδων.
Ήταν αντάξιος της διαγωγής των βελών.
Ήπιε αίμα άγριο από τους δρόμους.
Ξέθαψε θησαυρούς από τα κύματα.
Έγινε απειλή, σαν ένας αυστηρός θεός.
Έφαγε από κάθε φωτιά του λαού του.
Έμαθε την αλφαβήτα του κεραυνού.
Μύρισε την σκόρπια τέφρα.
Τύλιξε την καρδιά του με δέρματα μαύρα.

Έλυσε τα αινίγματα της  ελικόμορφης στήλης του καπνού.
Έκτισε το εαυτό του με ίνες απρόθυμες.
Τον λίπανε με την ψυχή της ελιάς.
Έγινε κρύσταλλο άθραυστης διαύγειας.
Σπούδασε να γίνει ένας άνεμος  τυφώνα.
Πολέμησε μέχρι που το αίμα του τελείωσε.

Μόνο τότε ήταν άξιος του λαού του.

Σημ.  Ο Lautaro  ήταν ο αρχηγός  των Araucani (φυλής της κεντρικής Χιλής) κατά την εποχή της Ισπανικής κατάκτησης. Ήταν μία φυλή που πολέμησε  για αιώνες κατά των Ισπανών, πριν ηττηθεί  οριστικά τον  19ο αιώνα. Αργότερα, έγινε σύμβολο της Χιλιανής ανεξαρτησίας.  «Η εκπαίδευση του φυλάρχου» του Pablo Neruda είναι ένα από τα λιγότερο γνωστά ποιήματα της συλλογής Canto General (δυστυχώς, στην Ελλάδα, οι συνθέτες καθορίζουν ποιο ποίημα είναι σημαντικό ή όχι, ανάλογα με τα δικά τους αισθητικά, μουσικά, πολιτικά ή άλλα κριτήρια: το ίδιο άλλωστε συμβαίνει και με την ελληνική ποίηση).Ο Neruda μιλάει ακόμα  για τις ηγεσίες και τους λαούς τους: η παιδαριώδης εμμονή με τους «χαρισματικούς» ηγέτες, δείγμα πολιτικής υπανάπτυξης,  δεν αφορά τον  Laoutaro, που  είναι τόσο χαρισματικός όσο ο καθένας από τους Αraucani. Επίσης, η  «Επήρεια» έχει συλλάβει τον εαυτό της να διαβάζει το ποίημα αυτό σε στιγμές δύσκολες, μήπως αντλήσει λίγο δύναμη από την καρτερικότητα και την τελειότητα του Lautaro. Ο  σπουδαίος εθνολόγος Joseph Campbell γράφει για τις ηρωικές ιστορίες:  «δεν χρειάζεται καν να τολμήσουμε την περιπέτεια μόνοι μας: οι ήρωες όλων των εποχών το έκαναν πριν από εμάς. Ο λαβύρινθος έχει εξερευνηθεί όλος. Αρκεί να ακολουθήσουμε το νήμα του ήρωα. Εκεί που περιμέναμε ότι θα  αντικρύσουμε την φρίκη, θα συναντήσουμε ένα θεό. Εκεί που νομίζαμε ότι θα σκοτώσουμε κάποιον, θα σκοτώσουμε μόνο τον εαυτό μας. Ενώ νομίζαμε ότι θα ταξιδέψουμε μακριά, φθάσαμε στο κέντρο της ύπαρξής μας. Και εκεί που νομίζαμε ότι είμαστε μόνοι, θα συναντήσουμε όλη την ανθρωπότητα…». Η φωτογραφία του Edward Curtis από το δείχνει έναν νεαρό Apache. Ο Edward Curtis γεννήθηκε το 1868, και έφτιαξε πολύ νέος μία δικιά του φωτογραφική μηχανή. Πεπεισμένος ότι οι Ινδιάνοι θα έχουν εξαφανιστεί οριστικά σε λίγες δεκαετίες, άρχισε το 1898 να φωτογραφίζει και συλλέγει εθνογραφικό υλικό για κάθε μία από τις φυλές που επιβίωναν. Το μέγεθος του εγχειρήματος ήταν τεράστιο, σε μία εποχή που ο βαρύς εξοπλισμός έπρεπε να μεταφερθεί, με την βοήθεια κάρων και ζώων,  σε απόμακρα μέρη. Το έργο ολοκληρώθηκε το 1930. Αν και περιελάμβανε μερικές  τις ωραιότερες φωτογραφίες των Ινδιάνικων φυλών και της άγριας δύσης, ο θησαυρός αυτός ξεχάστηκε στην δίνη της δεκαετίας του ’30.  Μόνο την δεκαετία του ’70 η συλλογή του Edward Curtis “The North American Indian” «ανακαλύφθηκε» πάλι, σε μία εποχή που οι άνθρωποι άρχισαν να βλέπουν με άλλο μάτι  τον ανεξάντλητο πλούτο του Ινδιάνικου πολιτισμού. Οι πανέμορφες αυτές φωτογραφίες, μερικές από τις οποίες είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου , δείχνουν ένα λαό ηττημένο και φοβισμένο, αλλά όχι γονατισμένο και ακόμα περήφανο.  






Sunday, July 30, 2006

Να σπουδάσω μαθηματικά;


Ο μικρός μου γιός ρωτάει: «να σπουδάσω μαθηματικά;»
Δεν υπάρχει λόγος, μου έρχεται να του πω. Δύο καρβέλια ψωμί
είναι περισσότερα από ένα, εκεί σχεδόν όλα καταλήγουν.
Ο μικρός μου γιός ρωτάει: «να μάθω γαλλικά;»
Δεν υπάρχει λόγος, μου έρχεται να του πω. Το κράτος αυτό καταρρέει.
Και άμα τρίψεις την κοιλιά σου με το ένα χέρι
Και μουγκρίσεις, θα σε καταλάβουν στο πι και φι.
Ο μικρός μου γιός ρωτάει: «να μάθω ιστορία;»
Δεν υπάρχει λόγος, μου έρχεται να του πω. Κοίτα
Να μη δίνεις στόχο, και μπορεί στο τέλος να γλυτώσεις.

Ναι, σπούδασε μαθηματικά, του λέω.
Μάθε γαλλικά, μάθε την ιστορία σου!

Σημ. Φέτος, συμπληρώνονται 100 χρόνια από την γέννηση του Kurt Gödel . Όταν πέθανε ο μεγάλος Γάλλος φιλόσοφος των κοινωνικών επιστημών Michel Foucault, η γαλλική εφημερίδα Liberation τον αποκάλεσε «αυτόν που ναρκοθέτησε τις βεβαιότητές μας».  Ο χαρακτηρισμός αυτός θα  άξιζε και για τον Kurt Gödel – ίσως πολύ περισσότερο, αφού η δουλειά του αφορούσε τις θετικές επιστήμες. Η φωτογραφία του προέρχεται από αυτή την ιστοσελίδα, ενώ το “Must I learn mathematics” του Bertold Brecht βρέθηκε σε αγγλική μετάφραση στην online συλλογή ποίησης Plagiarist.


Wednesday, July 26, 2006

Ποίημα Γενεθλίων, Μέρος 7ο: Οι Πέτρες


Εδώ είναι η πόλη που επισκευάζουν ανθρώπους.
Βρίσκομαι πάνω σε ένα μεγάλο αμόνι.
Επίπεδη, η μπλέ ουράνια σφαίρα,

Πέταξε μακριά σαν το καπέλο μιας κούκλας
Όταν έπεσα από το φώς. Μπήκα
Στο στομάχι της αδιαφορίας, το ντουλάπι  δίχως λέξεις.

Η μητέρα της μυλόπετρας έφερε την πτώση μου.
Έγινα ένα ήσυχο βότσαλο.
Οι πέτρες της κοιλιάς ήταν πράες,

Και ο αρχηγός τους ήσυχος, αφού με τίποτα  δεν κουνιόταν.
Μόνο το στόμιο σιγοσφύριζε
Ενοχλητικό τζιτζίκι

Σε ένα λατομείο σιωπών.
Οι άνθρωποι της πόλης το άκουσαν.
Κυνήγησαν τις πέτρες, ντροπαλές και μόνες,

Ενώ το στόμιο μαρτυρούσε τις  κρυψώνες τους.
Μεθυσμένη σαν έμβρυο
Ρουφάω τις θηλές  του σκότους.

Με αγκαλιάζουν σωλήνες τροφής. Φιλιά σφουγγίζουν τους λειχήνες μου.
Ο κοσμηματοποιός πιέζει το νυστέρι του
Ανοίγοντας  το μάτι μιας πέτρας.

Είναι το καθαρτήριο: βλέπω φως.
Ένας άνεμος, γέρο-περίεργος,
Αποσφραγίζει τον θάλαμο του αυτιού.

Το νερό μουλιάζει το χείλος του θρύψαλου,
Και η ημέρα ξετυλίγει την μονοτονία της τον τοίχο.
Οι εμβολιαστές πρόσχαροι,

Θερμαίνοντας τις λαβίδες, υψώνοντας τα ευπαθή σφυριά.
Ένα ρεύμα δονεί τα σύρματα
Με κάθε βόλτ. Νεύρα ράβουν τα κατάγματά μου.

Ένας εργάτης κουβαλά ένα  ροζ μπούστο.
Οι αποθήκες είναι γεμάτες καρδιές.
Εδώ είναι η πόλη των ανταλλακτικών.
Τα τυλιγμένα μου πόδια και χέρια ευωδιάζουν λάστιχο.
Εδώ, βάζουν ομοιώματα κεφαλιών, και κάθε μέλους.
Τις Παρασκευές, έρχονται μικρά παιδιά,

Και δίνουν τα άγκιστρα τους, για  να πάρουν χέρια.
Οι νεκροί αφήνουν τα μάτια τους για άλλους.
Ο έρωτας είναι  στολή της φαλακρής μου νοσοκόμας,

Κόκαλο και τένοντας της κατάρας μου.
Το βάζο που κόλλησε πάλι
Στεγάζει το απών ρόδο.

Δέκα δάκτυλα παίρνουν το σχήμα ενός δοχείου σκιών.
Τα μπαλώματα με τρώνε. Δεν απομένει τίποτα.
Θα γίνω σα καινούργια.




Σημ.  Η Sylvia Plath είναι μία ποιήτρια που απωθεί και σαγηνεύει απέραντα την «Επήρεια».  Το “Poem for a Birthday” είναι ένα από τα μακρύτερα ποιήματα της, και αυτό είναι το τελευταίο μέρος του. Η πόλη που επισκευάζουν ανθρώπους, η αναζήτηση ενός σώματος για ένα στόμα που δεν σωπαίνει, και ένας μικρόκοσμος από φιλικές  πέτρες.Το ποίημα μπορεί να βρεθεί, μεταξύ άλλων, στην συλλογή που έχει επιμεληθεί  ο Ted Hughes.  Η φωτογραφία του 1957 προέρχεται από αυτή την ιστοσελίδα, που περιέχει δοκίμια για την ποίησή της, και μία συνέντευξη από το 1962. Εκεί, υπάρχει ο παρακάτω διάλογος: “ORR: What sort of thing did you write about when you began? PLATH: Nature, I think: birds, bees, spring, fall, all those subjects which are absolute gifts to the person who doesn't have any interior experience to write about. I think the coming of spring, the stars overhead, the first snowfall and so on are gifts for a child, a young poet….ORR: Is there anything else you would rather have done than writing poetry?... Do you ever have any lingering regrets that you didn't do something else? PLATH: I think if I had done anything else I would like to have been a doctor. This is the sort of polar opposition to being a writer, I suppose. My best friends when I was young were always doctors. I used to dress up in a white gauze helmet and go round and see babies born and cadavers cut open. This fascinated me, but I could never bring myself to disciplining myself to the point where I could learn all the details that one has to learn to be a good doctor. This is the sort of opposition: somebody who deals directly with human experiences, is able to cure, to mend, to help, …”


Saturday, July 22, 2006

Τι θα έκανα χωρίς τον κόσμο αυτό





Τι θα έκανα χωρίς τον κόσμο αυτό απρόσωπος αδιάφορος
όπου το είναι διαρκεί ένα λεπτό όπου κάθε λεπτό
σκορπίζει μες το κενό την άγνοια του ήταν
χωρίς το κύμα αυτό που στην άκρη του
βυθίζονται σώμα και σκιά
τι θα έκανα χωρίς την σιωπή αυτή που πνίγει τους ψιθύρους
αγκομαχώντας με λύσσα για την σωτηρία για τον έρωτα
χωρίς τον ουρανό αυτό που αιωρείται
πάνω από την σκόνη των βαριδιών του

Τι θα έκανα ό,τι έκανα χθες και προχθές
θα κοίταζα από το φινιστρίνι μου για κάποιον άλλο
που τριγυρνά σαν εμένα, σε δίνη μακριά από την ζωή
σε ένα χώρο σπασμών
άφωνος μες τις φωνές
που πλημμυρίζουν την αφάνειά μου

Σημ. Φέτος, συμπληρώνονται 100 χρόνια από την γέννηση του Samuel Beckett. Δεν είναι πολύ γνωστό ότι ο Beckett, μεταξύ όλων των άλλων, έγραφε και μετέφραζε ποίηση. Το “What would I do without this world” γράφτηκε στα αγγλικά και στα γαλλικά. Όπως θα περίμενε κανείς από ένα δίγλωσσο ποιητή, οι δύο εκδοχές δεν είναι ακριβώς μεταφράσεις η μία της άλλης. Μπορεί να βρεθεί online, ή σε ποιητικές συλλογές του Beckett. Μία από αυτές είναι η Γερμανική “Gedichte” του 1959 , το εξώφυλλο της οποίας απεικονίζεται στην αρχή της δημοσίευσης αυτής. Το εξώφυλλο και η φωτογραφία του χειρόγραφου του “What would I do without this world” προέρχονται από την online έκθεση Fathoms From Everywhere: Α Samuel Beckett Centenary Exhibition.

Thursday, July 20, 2006

Επιθυμία


Δεν μπορώ να σε βγάλω από το μυαλό μου
Και αυτές οι γάτες
που στριγγλίζουν στην
αυλόπορτα
δεν βοηθάνε.
Γιατί  η αγάπη
πονάει τόσο;
Και το «γαμήσι»-
Λοιπόν, το γαμήσι είναι υπέροχο
σα φυστικοβούτυρο
που κολλάει
στον ουρανίσκο
αναγκάζοντας την γλώσσα
να πάρει τον ενεργητικό ρόλο.
Και οι ρόλοι
με κάνουν να σκέφτομαι
πάλι εσένα-
σα φυστικοβούτυρο
και οι αναθεματισμένες γάτες-
ξέμεινα από ιδέες


Σημ. Στο τέλος μιας βδομάδας βίας και κακονομίας, η «Επήρεια» αναζήτησε ένα ποίημα για τον έρωτα. Το ποίημα “Lust” της Kimikka Williams είναι το πρώτο μέρος ενός αφιερώματος στην ποίηση της ηδονής και της επιθυμίας. Είναι ένα ποιητικό θέμα ξεχασμένο σε πουριτανές χώρες, όπως η Ελλάδα:  ο συνεχής θόρυβος  των σεξολόγων, ηθικολόγων, συμβούλων γάμου, πορνογράφων, αστεριών της πίστας, ιερέων,  αστρολόγων και συντακτών  αντρικών και γυναικείων περιοδικών, που κηδεμονεύουν το θέμα (όλοι  σε αγαστή σύμπνοια και με αλληλοσυμπληρώμενους ρόλους), δεν αφήνουν  να ακουστεί τίποτα άλλο. Το “Lust”  είναι  από την συλλογή Erotique Noire/Black Erotica (της Miriam DeCosta-Willis, Reginald Martin και Roseanne Bell) – ένα βιβλίο που  αγοράστηκε κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκεςμεταχειρισμένο στην Νέα Υόρκη (ίσως στις αρχές της δεκαετίας του ’90), και επέζησε μυστηριωδώς (;) σειράς μετακομίσεων. Η Kimikka δεν μπορεί να βρεθεί από το πανίσχυρο Google, αλλά κατά το βιβλίο είναι «ηθοποιός, freelance δημοσιογράφος, ποιήτρια, και παραγωγός του WXPN-FM στην Φιλαδέλφεια». Πρέπει να σημειωθεί ότι μερικοί πεζογράφοι και ποιητές που συμπεριλαμβάνονται γράφουν με ψευδώνυμα, και συχνά είναι η πρώτη φορά που γράφουν κάτι για τα θέματα αυτά. Η φωτογραφία του Joe Gantz (που είναι και ο σκηνοθέτης του “Sex with Strangers”) απεικονίζει την  Marie-Hélèneκαι τον  Christophe, και  βρέθηκε στο Art-Forum.

Tuesday, July 18, 2006

"Όπως πάντα, είναι..."


Όπως πάντα, είναι το τρύπημα της λόγχης
το σμήνος από σφήκες που χυμάει στο μάτι
η λέπρα
όπως πάντα, είναι το ακάλυπτο πλευρό

όπως πάντα, είναι  ο θαμμένος ζωντανός
όπως πάντα, είναι η σπασμένη κόγχη
το χέρι, αδύναμο σαν βλεφαρίδα, που μάχεται ενάντια στο ρεύμα
όπως πάντα, είναι η νύχτα που επιστρέφει
ο άδειος χώρος που καραδοκεί

όπως πάντα, είναι το αρχαίο αίμα
όπως πάντα, είναι ο θαμμένος ζωντανός
όπως πάντα, είναι το μπαλκόνι που κατέρρευσε.
Το νεύρο που συσπάται στο βάθος μιας καρδιάς που θυμάται
το πουλί του μπαομπάπ, που σφυροκοπά το μυαλό
ο χείμαρρος, όπου το ον βυθίζεται
όπως πάντα, είναι η συνάντηση στην θύελλα
όπως πάντα, είναι η άκρη της έκλειψης
όπως πάντα, πίσω από τον φράχτη των κυττάρων,
είναι ο ορίζοντας, που υποχωρεί, υποχωρεί…

Σημ.  «Δεν υπάρχει για αυτόν μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο άδειο και το γεμάτο. Καθετί που είναι άδειο, είναι γεμάτο, και καθετί γεμάτο, άδειο.», γράφει κάπου ο Henri Michaux. Το ποίημα αυτό είναι για  αυτό που  αιωρείται  ανάμεσα στο κενό και την ύπαρξη.  Η ιδέα του κενού είναι πολύ σημαντική τον ποιητή αυτόν – ένα από τους σημαντικότερους σύγχρονους Γάλλους ποιητές, και το “Et c’ est  toujours…” είναι ένα από τα γνωστότερα ποιήματά του. Η φωτογραφία του Κees Veenenbos απεικονίζει ένα από τα τοπία του Άρη, και είναι μία επεξεργασία αληθινής φωτογραφίας από το μη επανδρωμένο διαστημόπλοιο  Mars Global Surveyor.

Friday, July 14, 2006

Ευχαριστώ


Ευχαριστώ το δένδρο
ανάμεσα σε μένα και την σφαίρα
του ελεύθερου σκοπευτή.
Δεν ξέρω τι έκανε το γρασίδι
να λυγίσει, δευτερόλεπτα πριν ο Βιετκόγκ
σηκώσει το σιωπηλό του όπλο.
Κάποια φωνή μ’ ακολουθούσε πάντα
και μου έλεγε με ποιο πόδι
να πατήσω πρώτα.
Ευχαριστώ, για το εξοστρακισμό
πάνω στην αναρχία του λυκόφωτος.
Είχα γυρίσει στο Σαν Φρανσίσκο
τυλιγμένος με τα άγρια χρώματα μιας γυναίκας
αφήνοντας την ημέρα να κομματιάσει
το ερωτικό κάλεσμα ενός σκοτεινού πουλιού
όταν τα χέρια μου υψώθηκαν
και τράβηξαν ένα κλαδί
από το πρόσωπό μου. Ευχαριστώ
το αμυδρό λευκό λουλούδι
που μου έδειξε την μεταλλική λάμψη
καθρεπτίζοντας τι σημαίνει
να διαλύεσαι σαν ομίχλη πάνω από το χόρτο
ενώ παίζαμε κάποιο θανάσιμο
παιχνίδι για τυφλούς θεούς.
Τι με έκανε να δώ την πεταλούδα
που σφάδαζε στο μόνο νήμα
πάνω στην πόρτα της αγροικίας
που συγκρατούσε την μέρα
σαν ελεύθερη χορδή κιθάρας
δεν κατάλαβα ποτέ. Ίσως  οι λόφοι
να κουράστηκαν από την ζέστη, και να χαμήλωσαν λίγο.
Επίσης, ευχαριστώ
την άδεια  χειροβομβίδα που έριξαν στα πόδια μου
έξω από το Chu Lai. Ακόμα
πέφτω μέσα από την σιωπή της.
Δεν ξέρω γιατί ο άφοβος
ήλιος άγγιζε την ξιφολόγχη
αλλά ξέρω ότι κάτι
στεκόταν ανάμεσα στα δένδρα
και σάλευε μόνο όταν περπατούσα.

Σημ.  Τώρα, που ένας νέος πόλεμος αρχίζει, ο  Yusef Komunyakaa, βετεράνος του Βιετνάμ,  διηγείται τα μικρά θαύματα που τον  κράτησαν στην ζωή. Το “Thanks” μπορεί να βρεθεί online, ή στην συλλογή Contemporary American Poetry του A. Pullin, Jr (Houghton Miflin). Η διάσημη φωτογραφία «Σφαίρα που διαπερνά ένα μήλο» (1964)  έχει τραβηχθεί από το πρωτοπόρο της φωτογραφίας υψηλής ταχύτητας Harold Eugene “Doc” Edgerton, καθηγητή του ΜΙΤ. Ο τίτλος της φωτογραφικής του συλλογής, Seeing the Unseen, θυμίζει ότι η επιστήμη είναι πιο κοντά στην ποίηση από ότι συνήθως νομίζουμε.